HAUSA
GENERAL OBJECTIVES
The aim of the Unified Tertiary Matriculation Examination (UTME) syllabus in Hausa is to prepare the candidates for the Board’s examination. It is designed to test their achievement of the course objectives, which are to enable the candidates to:
1. Acquire the ability to read and write competently in the Hausa language;
2. Know the basic features of Hausa language (syntax, phonology, morphology and semantics).
3. Have the basic knowledge of oral and written Hausa literature;
4. Have the ability to appreciate the culture, customs and institutions of the Hausa people;
5. Have the ability to translate competently from English to Hausa. The syllabus covers the following areas:
1. Harshe (Language)
2. Al’adu (culture)
3. Adabi (Literature); oral and written literature.
CIKAKKEN BAYANIN MANHAJA (DETAILED SYLLABUS)
| Topics / contents / notes | Objectives |
|---|---|
1. Harshe (Language) Ƙa’idojin Rubutu (a) alphabetization, spelling, word merger and punctuation and paragraphing line with standard Hausa. (b) Auna Fahimta (Comprehension); contextual questions unseen passages of about (c) Tsarin Rubutun Insha’i (Composition Techniques); argumentative, descriptive, expository, narrative and letter (d) Fassara (Translation) i. Ire-iren fassara (types Ƙa’idojin ii. fassara (rules iii. Matsalolin fassara translation) iv. Dabarun fassara (techniques translation). (e) Tsarin Sauti (Phonology) i. consonants – production classification in terms place and manner of articulation; ii. vowels – production and in terms of position of tongue monophthongs and dipthongs; iii. tone – e.g., high, low and iv. syllable structure – syllable e.g., open and close syllables, and heavy, syllables, syllabic categories of words monosyllabic, disyllabic, v. vowel length – long and vi. phonological processes assimilatory: palatalization, labialization and vowel non-assimilatory: insertion deletion. Ƙirar (f) Kalma (Morphology) i. roots and stems; ii. affixation – e.g., prefix, and their derivational and functions; iii. gender and number inflections; iv. derivation of nouns and verbs; adjectives and nouns. (g) Ginin Jumla (Syntax): i. word classes - e.g., nouns, verbs, adverbs, adjectives, prepositions, conjunctions, interjections and ideophones; ii. grammatical categories and aspect (general and general and relative continuous, and second future, habitual); (subjunctive and negative); (masculine, feminine and number (singular and plural); – iii. sentence structure sentence, nominal phrase phrase and their components, verbal sentence: nominal stabilizer, nominal compliment + stabilizer, phrases + continuous (yana../yake…) (+da) phrase; iv. sentence types – sentences, compound complex sentences; v. clauses – types (e.g., subjunctive); functions subordinate). (h) Ma’ana (Semantics) i. lexical aspects of word ambiguity, synonym and ii. figures of speech specialized meanings phrases, e.g., idioms, proverbs Al’adu (Culture) (2) (a) Rayuwar Hausawa (Hausa customs); i. haihuwa (birth) –ɗaukar ciki da haihuwa da al’adun makon farko na wanka da ɓanti da yaye samartaka; – ii. aure (marriage) ire-irensa baiko da ɗaurin aure da aure da saki da zawarci; iii. mutuwa (death) – faɗar wanka da salla da jana’iza makoki da sadaka da takaba iv. tasirin zamani akan rayuwar (b) Zamantakewa (Social Institutions) i. tsarin zaman iyali da zaman dangantakar kishiyoyi uwantaka da barantaka ii. maƙwabtaka; iii. aikin gandu da na gayya; ƙawance; iv. abota da v. gaisuwa da karamci; vi. tasirin zamani a kan zamantakewa. (c) Sana’o’in Gargajiya (Traditional Occupations) – ƙira i. ire-irensu noma da kasuwanci da wanzanci farauta da dukanci da saƙa rini da fawa da fafar sauransu; ii. yanayinsu – hanyoyin kayayyakin yin su da matakan da su da muhimmancinsu; iii. kayayyaki ko amfanin samarwa; iv. sarautunsu; v. sana’o’i masu dangantaka ƙwadago; aikatau da kitso vi. tasirin zamani a kan sana’o’in gargajiya. (d) Kayayyakin Buƙatun Rayuwa Culture) i. na buƙatun cikin gida tufafi da karikitan cikin ii. na sauran buƙatu (others) da girke-girke da sauransu; iii. tasirin zamani a kan buƙatuwa. (e) Bukukuwa da Wasanni (Hausa festivities and activities): i. na addini (religious) salla da takutaha (sallar ciki da saukar karatu; ii. na gargajiya (traditional) kalankuwa da buɗar shan kabewa; iii. na sana’a (occupational) kamun kifi da dambe wasan farauta da wasan ƙaho; hawan iv. na nishaɗi – sukuwa; v. na yara (children’s games) shalle da kulli-kurciya ruwan-tsuntsaye da gaɗa vi. tasirin zamani kan wasanni. (f) Camfe-camfe da Bauta (Traditional Beliefs and Worship): i. camfe-camfe irin su kangida da kambun baka da maita; ii. bauta irin su bori da da iii. tasirin zamani a kan camfe-camfe bauta. (g) Sarautun Gargajiya (Traditional Authority) i. ire-iren su – sarakuna dagatai da masu unguwanni; ii. na bayin sarki – shantali da baraya da sauransu; iii. masu alaƙa da addini; alƙali; iv. ayyukansu. v. tasirin zamani a kan sarautun (h) Magungunan Gargajiya (Traditional Medicine) ire-iren su; i. na gargajiya: sassaƙe-sassaƙe sawyoyi da na gari da ii. na addini: layu da rubutu duba; iii. hanyar amfani da su – da surace da turare da taunawa da tsotsawa liƙawa da ratayawa; iv. tsarin amfani da su awo da kimantawa; v. ayyukansu – riga-kafi vi. tasirin zamani a kansu. (3) Adabi (Literature) | Candidates should be able; (Orthography); i. recognize the basic Hausa orthographical rules; ii. apply the Hausa orthographical rules; rules of iii. identify linguistic errors, such as; grammar, wrong division, choice of words, wrong spelling etc. all in i. read written Hausa texts; ii. comprehend Hausa text in a given context; from short iii. interpret various meanings and functions of words 200 words. in a given text; iv. acquire sufficient vocabulary; v. recognize central issues in a given text; vi. draw conclusions based on available evidence in a given text. i. acquire the knowledge and techniques of composition writing in Hausa; ii. recognize the different segments of composition in dialogue, Hausa; writing. iii. recognize the different types of Hausa composition. i. translate proverbial and idiomatic expressions and of translation) new words from English to Hausa; of translation) ii. recognize the different types of translation; iii. understand the basic techniques of translating (problems of proverbial and idiomatic expressions and new words into Hausa; of iv. identify the problems of translation into Hausa. and i. analyse the process of sound production and of phonation, combination of sounds to form meaningful words in Hausa; classification ii. appraise the importance of vowels in determining and lips; meaning; falling tones; iii. distinguish between the phonetic attributes of types, sounds; light iv. recognize the number of syllables and their types – in a word; etc. short vowels; – e.g., v. analyse the phonological processes in Hausa. harmony; and i. explain the roots and stems of Hausa words; infix suffix ii. explain the inflectional process in Hausa word inflectional formation; iii. explain the derivational process of word formation in Hausa; adjectives from iv. differentiate between the two morphological verbs from processes. i. analyse the processes governing word pronouns, combination to form phrases; clauses and sentences in Hausa; – e.g., tense ii. detect linguistic errors in the grammar; relative past: iii. recognize ideas or thoughts in written form; first iv. construct grammatical sentences for effective mood communication; gender v. use the appropriate tenses in spoken and written neuter) and Hausa; vi. use the appropriate gender and number in spoken and written Hausa; e.g., verbal vii. differentiate between types of sentence structure; + verbal viii. distinguish between nominal and verbal phrase; non- ix. distinguish between types of sentences; phrase + phrase+ nominal frame + nominal e.g., simple sentences and relative and x. compare types of clauses. (e.g., main and – i. analyse the mechanisms of generating meanings meaning e.g., in Hausa; antonym; ii. build up their vocabulary; – iii. recognize the various meanings and functions of aspects of sentences in communication; of words and iv. use words and sentences suitable for a particular etc. purpose; v. construct meaningful sentences for effective communication. Lallai ne waɗanda za su rubuta jarabawa su iya: i. bayyana al’adun da ke tattare da ɗaukar ciki har zuwa samartaka; ii. bayyana tasirin zamani a kan haihuwa; ciki da goyon shayarwa da bayyana al’adun neman aure har zuwa haihuwa da iii. zawarci; da kaciya da iv. bayyana tasirin zamani akan aure; da nema da biki da zaman v. bayyana hanyoyin faɗar mutuwa zuwa rabon gado; vi. bayyana tasirin zamani akan mutuwa; mutuwa da vii. tantance ma’ana da ire-iren tasirin zamani. da zaman da gado; Hausawa. i. bayyana tsarin dangantaka da mu’amala tsakanin iyali; gandu da da ‘yan da agolanci; ii. bayyana muhimmancin zamantakewa a tsakanin Hausawa; tasirin zamani a kan al’adun iii. tantance ire-iren zamantakewa. ɗabi’un masu sana’a; i. tantance da jima da ii. tantance kayayyakin da ake sana’antawa; iii. tantance sana’o’in maza da na mata; da sassaƙa da iv. zayyana kayayyakin sana’o’in; da kitso da v. tantance hanyoyin gadon sana’o’in; ƙorai, da vi. zayyana amfanin kayayyakin sana’o’in; vii. bayyana sarautun sana’o’in; gadon su da viii. bayyana muhimmancin sana’o’in; tafiyar ix. tantance tasirin zamani akan sana’o’in. da suke da jinsi – da aski.; (Material i. tantance kayayyakin buƙatun rayuwa na hausawa; (household) – gida; ii. tantance amfanin kayayyakin buƙatun rayuwa na – gine-gine Hausawa; iii. tantance tasirin zamani a kan kayayyakin buƙatun kayayyakin rayuwa na Hausawa. i. zayyana ire-iren wasanni da bukukuwan recreational Hausawa; – irin su bikin gani) da cika- ii. nuna mahimancinsu; – irin su dawa, da bikin iii. nuna yadda za a adana su kada su ɓace; – bikin da kokawa da maƙera da iv. nuna yadda ake gudanar da su; v. nuna tasirin zamani a kan bukukuwa da wasanni. –irin su da a-sha- da carafke; bukukuwa da da camfi, i. tantance ire-ire da hanyoyin aiwatar da su; ii. bayyana amfaninsu; tsafi; iii. bayyana rashin amfaninsu. da iv. bayyana tasirin zamani a kansu. da hakimai da i. zayyana su ta fuskar ire-iren muƙamai; da jakadiya ii. zayyana matakan muƙamai; irin su liman da iii. tantance aikin kowane mai muƙami; iv. tantance mahimmancin kowane muƙami. gargajiya. v. bayyana tasirin zamani a kansu. da i. karkasa ire-iren magunguna; na ruwa; da ɗibbu da ii. zayyana hanyoyin amfani da su; iii. fito da amfaninsu; sha da shafawa shaƙawa da da ɗaurawa da v. nuna tasirin zamani a kan su. da warkarwa; Lallai ne waɗanda za su rubuta jarrabawa su iya: |
I. Adabin Baka (Oral Literature) (a) Zuben Baka (Narratives): Irin su tatsuniya da almara ƙissa da tarihi da sauransu. (b) Maganganun Azanci (Folk su take da kirari da habaici karin magana da kacici-kacici magana da adon magana da (c) Waƙoƙi na baka (Oral songs): i. ire-iren su – na fada da na maza da na sha’awa ii. turke (jigo) da salo da mawaƙi da kayan kiɗa waƙe. iii. waƙoƙin aiki: na niƙa daka da na talla da sauransu; iv. Waƙoƙin yara (maza aure da na dandali da sauransu; (d) Wasannin Kwaikwayo (Traditional Drama): i. Na yara: - ire-irensu - langa ’yartsana da tashe da dokin kara da sauransu; - yadda ake yin su. - muhimmancinsu ii. Na manya: - ire-irensu - ‘yan kalankuwa da hoto tashe, da sauransu; - yadda ake yinsu; - muhimmancinsu II. Rubutaccen Adabi (Written Literature) Zube (Prose) i. Maraya Waƙa (Poetry) i. Waƙoƙin Wayar Da Manazarta Hausa Wasan Kwaikwayo (Drama) i. Malam Zalimu HAUSA | i. tantance nau ‘o’in zuben baka; da hikaya da ii. amfani da kalmomin da suka dace da kan labari. – sayings); Irin i. tantance sigogi da bayyana hanyoyin amfani da da zambo da su; da salon ii. naƙalta da amfani da kalmomin da suka dace da sauransu. maganganun azanci. i. tantance ire-iren waƙoƙin baka; na jama’a da da sauransu: zubi da tsari da ii. tantance masu yin ire-iren waƙoƙin;s da abin da aka iii. rarrabe siga da turke (jigo) da salo da zubi da kayayyakin aiwatar da su. da daɓe da na i. tantance nau’o’in waƙoƙin aiki; ii. tantance masu yin waƙoƙin aiki; da mata); na iii. bambance sigogin waƙoƙin yara. Na Gargajiya i. tantance sigogin wasannin kwaikwayo na gargajiya. ii. tantance hanyoyin gudanar da wasannin kwaikwayo na gargajiya; iii. fito da muhimmancin wasannin kwaikwayo na gargajiya; da wasan iv. fayyece bambancin wasan kwaikwayo na yara da da wasan gauta na manya. kama da da wowwo da Lallai ne masu ɗaukar jarabawa su iya: i. tantance siga da tsari da jigo da salo da taurarin cikin littafin zube tare da nazarin su; ƙa’idojin rubutu ii. naƙaltar yayin karanta rubutun zube; iii. naƙaltar ma’anonin kalmomi da na jumloli domin fahimtar labari; iv. tantance muhimman saƙonni a cikin labari da yanke hukunci game da labarin. i. fahimtar jigo da salo da siga da zubi wajen nazarin zaɓaɓɓiyar waƙa; kai Don yin la’akari da ƙa’idojin rubutu musamman na ii. Na Ɗaya waƙa; iii. tantance ma’anonin kalmomi da na jumloli wajen nazarin waƙa; iv. danganta amfani da kalmomi da jumloli da saƙon waƙa; v. tantance muhimman saƙonni a cikin waƙa da yanke hukunci game da ita. i. tantance yanayin wurin wasa da jigo da salo da ‘yan wasa da siga da tsarin rubutaccen wasan kwaikwayo da aka zaɓa don nazari; la’akari ƙa’idojin ii. da muhimmancin rubutu wajen fitar da ma’ana; iii. naƙaltar ma’anar kalmomi domin fahimtar wasa; iv. tantance muhimman saƙonni a cikin wasa da yanke hukunci game da saƙonnin. |
LIST OF SET TEXTS FOR THE UTME 2026-2030 A. WRITTEN LITERATURE: ZAƁAƁƁUN LITTATTAFAI (PRESCRIBED TEXTS) GENRE TITLE AUTHOR PUBLISHER
| Topics / contents / notes | Objectives |
|---|---|
PROSE Maraya DRAMA Malam Zalimu POETRY Waƙoƙin kai Don Hausa Na | Mahe, I. A. Extension Publishers Limited Ibadan, 2021. Gidan Dabino, A. Gidan Dabino H. Publishers Kano, 2013 Wayar Da Anwar, A. ABU Press Manazarta Zaria, 2024 Ɗaya |
B. ORAL LITERATURE |
GENRE TITLE AUTHOR PUBLISHER
| Topics / contents / notes | Objectives |
|---|---|
PROSE Mu Sha DRAMA Wasannin POETRY Jagoran Waƙar | Dariya Tofa, B. O. NNPC, Zaria, 2018 Tashe Umar, M. B. NNPC, Zaria, 2009 Nazarin Gusau, S. M. Benchmark Baka Publishers Ltd, 2003 |
C. LANGUAGE TITLE Sound System And Grammar | AUTHOR PUBLISHER Sani, M. A. Z. U.P.Plc, Ibadan, 2000 |
D. CULTURE S/N TITLE | AUTHOR PUBLISHER |
1. Rayuwar Hausa | CSNL/BUK Nelson, Lagos, 1980 |
2. Hausa Customs | Madauci, I. NNPC, 1985 |
E. GENERAL REFERENCE BOOKS
| Topics / contents / notes | Objectives |
|---|---|
S/N TITLE | AUTHOR PUBLISHER |
1. Exams Focus Hausa | Language Sani, M.A.Z U.P.PLC, Ibadan, 2000 |
2. Darussan Hausa 1 | – 3 Yahaya, I. Y. et al U.P.PLC, Ibadan, 1992 |
3. Rayayyen Nahawun | Hausa Junju, M.H. NNPC,Zaria, 2010 |
4. An Introduction Grammar | to Hausa M.K.M. Galadanci Longman Nigeria, 1984 |
5. Jagoran Nazarin Labarai | Kagaggun Mukhtar, I. A.J. Publishers, Kano, 2002 |
6. Rabe-Raben Adabi Muhimmancinsa Hausa | Da Dangambo, A. Triump Publishing Ga Rayuwar Company, Kano, 1984 |
7. Harshe Da Adabin Kammale | Hausa A Ismaila, J and Spectrum Books, Tanimu. M.Y Ibadan, 2007 |
8. Labaru Na Da Da | Na Yanzu NNPC, 1985 |
9. Zaman Mutum Da | Sana’arsa E.M. Rimmer, et NNPC, Zaria, al. Reprinted 2002 |
10. Zaman Hausawa A. | Alhassan, H. et al Islamic Publication Bureau, Lagos Reprinted 1988 |
11. Waƙa Bakin Mai | Ita CSNL, BUK, NNPC, Zaria, 2006 Kano |
Recommended texts
- Almajir, T.S. et al. (2016) Idioms in English – Hausa, Zaria; ABU, Press
- Galadanci, M.K.M. (1976), Introduction to Hausa Grammar, Zaria: Longman
- Junju, M.H. (1980), Rayayyen Nahawun Hausa, Zaria: NNPC
- Muhammad, Y.M. (2005), Fassarar Hausa, Zaria: ABU Press
- Sani, M.A.Z. (1999), Tsarin Sauti Da Nahawun Hausa, Ibadan: UP Plc
- Sani, M.A.Z. et al (2000), Exam Focus: Hausa Language, Ibadan: UP Plc
- Skinner, N. (1977), Grammar of Hausa, Zaria: NNPC
- Yahaya, I.Y. et al (1992), Darussan Hausa Don manyan makarantun sakandare 1 – 3, Ibadan: UP Plc B. ADABI DA AL’ADU (LITERATURE AND CULTURE)
- Bichi, A.Y. (1979), Waƙoƙin Bikin Aure, Lagos: Nelson
- Dangambo, A. (1984), Rabe – Raben Adabin Baka da Muhimmancinsa Ga Rayuwar
- Hausawa, Kano: Triumph Publishing Company
- Gusau, S.M. (1991), Makaɗa Da Mawaƙan Hausa, Kaduna: Fisbas Media Service
- Ibrahim, M.S. (1977), Kowa Ya Sha Kiɗa, Zaria: Longman
- Madauci, I. et al (1992), Hausa Customs, Zaria: ABU Press
- Umar, M.B. (1976), Ɗanmaraya Jos Da Waƙoƙinsa, Ibadan: OUP
- Umar, M.B. (1977), Wasannin Tashe, Zaria: NNPC C. ƘAMUSAI (DICTIONARIES)
- Bargery G.P. (1951), A Hausa – English Dictionary and English-Hausa Vocabulary London: OUP
- Newman, R.M. (1997), An English-Hausa Dictionary, Ibadan: Longman
- Newman and Newman (1977), Sabon Ƙamus Na Hausa Zuwa Turanci, Ibadan: UPL
- Skinner, N. (1993), Kamus Na Turanci Da Hausa, Zaria: NNPC
- CSNL: (2006), Ƙamusun Hausa Na Jami’ar Bayero Zaria: ABU Press
From JAMB’s UTME syllabus (Integrated Brochure and Syllabus System), set out as a web page by Konetuto. JAMB updates the syllabus from time to time; confirm on jamb.gov.ng.